Από την «ανασκαφή» στη «βιβλιοθήκη»: Οι «αρχαιολόγοι» του Β2 ερευνούν πλευρές της καθημερινής ζωής στο Βυζάντιο

Τα ευχάριστα: στιγμές ψυχαγωγίας στο Βυζάντιο

Η ψυχαγωγία στο Βυζάντιο έπαιζε πολύ σημαντικό ρόλο στη ζωή των ανθρώπων. Έβρισκαν διαφόρους τρόπους να διασκεδάζουν, κάποιοι από τους οποίους διατηρούνται μέχρι και σήμερα με μικρές παραλλαγές και τροποποιήσεις.

Κατ’ αρχάς, ένας δημοφιλέστατος τρόπος διασκέδασης ήταν τα παιχνίδια. Οι Βυζαντινοί έφτιαχναν παιχνίδια που μοιάζουν με τα σημερινά σε πιο απλοϊκή μορφή, χρησιμοποιώντας διάφορα υλικά όπως πέτρα, ξύλο, πηλό, κόκαλο και μαλλί. Η μουσική και ο χορός έπαιζαν επίσης σημαντικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο διασκέδαζαν στο Βυζάντιο οι άνθρωποι. Διοργανώνονταν ακόμα θεατρικές παραστάσεις και εκδηλώσεις, ώστε να ψυχαγωγηθεί ο λαός της αυτοκρατορίας. Σε κάποιες παραστάσεις, μάλιστα, παρευρίσκονταν μόνο ο αυτοκράτορας και η αυτοκράτειρα, οι συγγενείς και οι στενοί τους ακόλουθοι, ενώ σε όλους τους άλλους απαγορευόταν η είσοδος.

Ένα άλλο είδος ψυχαγωγίας, κυρίως κατά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο, αποτελούσαν οι αρματοδρομίες. Σε αυτές έπαιρναν μέρος δύο ομάδες, που αντιπροσώπευαν τον αυτοκράτορα και την αυτοκράτειρα. Συνήθιζαν να πιστεύουν πως, αν νικήσει η ομάδα του αυτοκράτορα, αυτό ήταν καλός οιωνός και προέβλεπε τη νίκη του Βυζαντίου κατά των εχθρών, ενώ, αντίθετα, αν νικούσε η ομάδα της αυτοκράτειρας, αυτό εκλαμβανόταν ως κακό σημάδι. Σπουδαία θέση στον τομέα της διασκέδασης κατείχαν η μουσική και ο χορός, καθώς οι άνθρωποι χόρευαν και τραγουδούσαν στις γιορτές του τόπου τους.

Συμπερασματικά, λοιπόν, η ψυχαγωγία και η διασκέδαση έπαιζαν σημαντικό ρόλο στη ζωή των ανθρώπων στο Βυζάντιο, γι' αυτό έβρισκαν διάφορους τρόπους με σκοπό να ικανοποιήσουν τις αντίστοιχες ανάγκες τους. Αυτό το πετύχαιναν με τα παιχνίδια, το χορό, τη μουσική, τις θεατρικές παραστάσεις, τα πανηγύρια και τις αρματοδρομίες.

ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ

Τσεμποτάρου Αλίνα

Ομηρίδης Γιώργος

Μίνο Παναγιώτης

Μπουφίδης Γιώργος

Από την «ανασκαφή» στη «βιβλιοθήκη»: Οι «αρχαιολόγοι» του Β2 ερευνούν πλευρές της καθημερινής ζωής στο Βυζάντιο

«Ταβλία» και «διβητήσια»: Μια ματιά στην ενδυμασία των Βυζαντινών

Η μελέτη μας πάνω στον τομέα της ενδυμασίας στο Βυζάντιο οδήγησε στη συγκέντρωση βασικών πληροφοριών για την καθημερινή ενδυμασία στην Πόλη και στις επαρχίες.

Φυσικά, πρόκειται για ένα θέμα που απασχολούσε όχι μόνο τους αυτοκράτορες, αλλά και τους απλούς πολίτες, ανεξάρτητα από την οικονομική και κοινωνική τους θέση.

Αρχικά, η ενδυμασία των αξιωματούχων (πατρίκιοι) ήταν σύνθετη και διαφοροποιούνταν συχνά. Φορούσαν μακριά ενδύματα, με ποικίλα χρώματα και διάφορα διακοσμητικά σχέδια και τα συνδύαζαν (από το 12ο αιώνα και μετά) με κόκκινα παπούτσια. Οι αριστοκράτες γενικά φορούσα μακριά ενδύματα, που δήλωναν την εξουσία τους. Ντύνονταν δηλαδή με χρυσοποίκιλτα και όμορφα διακοσμημένα ενδύματα.

Γενικότερα, οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης ήταν καλοντυμένοι. Ακόμα και οι αγρότες φορούσαν ρούχα που έδειχναν ευπρεπή.

ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ

Λαμπρούκος Ορέστης

Ντβόρακ Εστέρα

Τσαούσι Ζέτα

Τσελέντης Γιώργος

Από την «ανασκαφή» στη «βιβλιοθήκη»: Οι «αρχαιολόγοι» του Β2 ερευνούν πλευρές της καθημερινής ζωής στο Βυζάντιο

Στο σχολείο: τα βάσανα των μαθητών

Η εκπαίδευση στο Βυζάντιο διέφερε πολύ από την αντίστοιχη σήμερα. Τα παιδιά δε μάθαιναν στο σχολείο απαραίτητα αυτά που μαθαίνουμε σήμερα, αλλά διδάσκονταν τα αναγακαία, έτσι ώστε να ακολουθήσουν ευπρεπώς τη δουλειά του πατέρα τους.

Πήγαιναν σχολείο σε ηλικία 6 ετών, μάθαιναν γραμματική, ποίηση, ρητορική, στιχουργία, απαγγελία και, αργότερα, μελετούσαν κλασικούς συγγραφείς. Τα αγόρια κυρίως μάθαιναν γραφή, αριθμητική και χάραζαν πάνω σε πινακίδες αλειμμένες με κερί, ενώ τα κορίτσια παρακολουθούσαν τα μαθήματα μόνο όταν γίνονταν στο σπίτι από ιδιωτικούς δασκάλους.

Η βασική εκπαίδευση κρατούσε 3 χρόνια και περιλάμβανε ιερή ιστορία και ωδική. Σε μεγαλύτερη ηλικία, μπορούσαν να διδαχθούν φιλοσοφία, αριθμητική, γεωμετρία, μουσική, αστρονομία και ρητορική. Αυτά μπορούσαν να διδαχθούν μόνο οι πλούσιοι και οι ικανότεροι που συνέχιζαν τις σπουδές τους. Υπήρχαν επίσης εκκλησιαστικά σχολεία, που παρέδιδαν θεολογικά μαθήματα.

Στην Κωνσταντινούπολη, λειτούργησε ένα πανεπιστήμιο όπου διδάσκονταν οι κλασικοί, οι φυσικές επιστήμες και η φιλοσοφία. Τον έβδομο αιώνα, ιδρύθηκε η Πατριαρχική Σχολή, όπου φοιτούσαν κληρικοί και θεολόγοι. Τέλος, το δέκατο αιώνα, αυξήθηκε η σημασία της εκπαίδευσης στο Βυζάντιο και ιδρύθηκε η σχολή της Μαγναύρας.

ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ

Μανούσακα Μαρία

Μπατσούλη Κατερίνα

Μυλωνά Άννα

Τάτση Βάλια

Τερζόγλου Μαρία

Από την «ανασκαφή» στη «βιβλιοθήκη»: Οι «αρχαιολόγοι» του Β2 ερευνούν πλευρές της καθημερινής ζωής στο Βυζάντιο

«Τσουκάλια» και «γάρος»: Μια ματιά στη διατροφή των Βυζαντινών

Από τις πηγές που ερευνήσαμε, αντλήσαμε αρκετά σημαντικά στοιχεία για τη διατροφή κατά τη βυζαντινή περίοδο. Οι διατροφικές συνήθειες διέφεραν, καθώς επηρεάζονταν από τη θρησκεία, τη γεωγραφική περιοχή, την ιστορική συγκυρία, τις συνήθειες της εποχής αλλά και από την κοινωνική θέση του καθενός.

Αν είχαμε μια εικόνα από ένα βυζαντινό τραπέζι, θα μπορούσαμε να δούμε ότι ήταν όλοι μαζί συγκεντρωμένοι γύρω από ένα μεγάλο κατάλληλο έπιπλο στρωμένο με μενσάλι. Πάνω στο τραπέζι βρίσκονταν όλα τα μέχρι σήμερα γνωστά σκεύη (συνήθως πήλινα, ξύλινα και χάλκινα για τους πιο φτωχούς, ενώ για τους ευπορότερους ασημένια, χρυσά και έντονα διακοσμημένα). Στα πόδια τους τοποθετούσαν ένα μαντήλι με το οποίο σκούπιζαν τα χέρια τους.

Το μενού συνήθως περιελάμβανε αρκετό ψωμί, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά, πουλερικά (τα οποία εξέτρεφαν), αυγά με τα οποία έφτιαχναν ομελέτα, αλλά και τυρί. Κρέας έτρωγαν σπάνια, κυρίως από μικρά ζώα που έβρισκαν οι άντρες κυνηγώντας. Μεγάλα ζώα σπάνιζαν στη διατροφή τους, ενώ τα αρνιά ήταν μόνο για τους πλουσίους. Βόδια δεν έτρωγαν καθώς ήταν πολύ χρήσιμα για την καλλιέργεια των χωραφιών. Ψάρια βρίσκονταν πολύ συχνά στο πιάτο τους, αφού ήταν μια πολύ πρόσφορη λύση. Τα φαγητά αυτά μαγειρεύονταν κυρίως βραστά, επειδή ήταν ένας αρκετά εύκολος τρόπος. Επίσης, πιο σπάνια τα έκαναν ψητά και παστά. Τα γεύματα συνοδεύονταν από κρασί, ενώ ακολουθούσε κάποιο γλυκό.

Η μεγάλη βαρύτητα που δινόταν στη διατροφή φαίνεται και από τη θέση που κατείχε ένας μάγειρας τότε. Ένας μάγειρας (κυρίως σε μοναστήρι, σύμφωνα με τα στοιχεία που διαθέτουμε) δεχόταν το σεβασμό όλων και το έργο του αναγνωριζόταν από όλους ως ιδιαίτερα δύσκολο.Τέλος το να μαγειρεύει κάποιος για τους συνανθρώπους του αναγνωριζόταν ως έργο ευλογημένο από το Θεό…

ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ

Σταματόπουλος Άγγελος

Σταυρόπουλος Κωνσταντίνος

Τράπαλης Αναστάσιος

Σουμπάσης Κωνσταντίνος

Από την «ανασκαφή» στη «βιβλιοθήκη»: Οι «αρχαιολόγοι» του Β2 ερευνούν πλευρές της καθημερινής ζωής στο Βυζάντιο

Στο σπίτι: η βυζαντινή οικία και η οικογενειακή ζωή

Η αρχαιολογική ομάδα του Β2 μελέτησε και σας παρουσιάζει τα συμπεράσματά της σχετικά με τη βυζαντινή οικία και οικογένεια, με βάση τα ευρήματα που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη και σε συνδυασμό με την έρευνα άλλων πηγών.

Η μελέτη μας ξεκίνησε από πηγές και φωτογραφίες που βρέθηκαν στα χέρια μας και καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι ορισμένοι (λίγοι) άνθρωποι ζούσαν με ανέσεις. Οι βυζαντινές πόλεις ήταν οχυρωμένες, διέθεταν λεωφόρους, αγορές, εμπορικά, διοικητικά και θρησκευτικά κέντρα, όπως και σήμερα. Βλέπουμε ότι τα σπίτια των πλουσίων ήταν μεγαλοπρεπείς πύργοι με τεράστιους κήπους. Οι πλούσιοι ήταν συνήθως οι άρχοντες που διοικούσαν τις πόλεις. Αντίθετα, οι οικίες του απλού λαού ήταν διάσπαρτες ή βρίσκονταν η μία κοντά στην άλλη. Ήταν φθηνές κατασκευές χωρίς συγκεκριμένο σχέδιο, από ξύλο, άψητα τούβλα ή ακόμα και από καλάμια.

Στο εσωτερικό των σπιτιών εντοπίζεται σε κάποιες περιπτώσεις ωραία διακόσμηση (π.χ. τοιχογραφίες), ενώ διαπιστώνεται και η ύπαρξη λειτουργικών χώρων, εστιών, αποθηκών, μαγειρικών σκευών κ.λπ.

Σημαντικός ήταν, βέβαια, ο θεσμός της οικογένειας, σύμφωνα με τις πληροφορίες που αντλούμε από τις σχετικές τοιχογραφίες, από τις ειδικές μελέτες και από το απόσπασμα των Πτωχοπροδρομικών. Χαρακτηριστικό σχετικό εύρημα αποτελούν και τα στέφανα του γάμου. Υπήρχε πατριαρχική βάση, εξίσου όμως σημαντικός ήταν και ο ρόλος της γυναίκας ως αρχηγού του νοικοκυριού. Οι ανύπαντρες γυναίκες πλήρωναν κανονικά φόρο.

ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ

Μούντη Δήμητρα

Τσακαλάκη Μαρία

Μπανιά Ελπίδα- Αθηνά

Φίλη Άννα

Παπακωνσταντή Ελευθερία

Από την «ανασκαφή» στη «βιβλιοθήκη»: Οι «αρχαιολόγοι» του Β2 ερευνούν πλευρές της καθημερινής ζωής στο Βυζάντιο

Τα δυσάρεστα: ασθένειες, γιατροί, θάνατος

Όπως και σε όλες τις υπόλοιπες εποχές, έτσι και στη βυζαντινή εποχή υπήρχαν και δυσάρεστα γεγονότα στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων.

Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του τομέα αυτού είναι οι ασθένειες. Ύστερα από τη μελέτη κειμένων και φωτογραφικού υλικού, συμπεραίνονται οι βαριές ασθένειες που επικρατούσαν την περίοδο αυτή, καθώς μέχρι και ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός έπεσε θύμα μίας εξ αυτών, όπως και οι ποικίλοι τρόποι αντιμετώπισής τους, δηλαδή μαγεία, θεραπείες βασισμένες στην πίστη, χειρουργικές επεμβάσεις κ.ά.

Στην ιατρική εντοπίζεται πληθώρα ειδικοτήτων, μεταξύ αυτών και η παιδιατρική. Οι άνθρωποι αυτοί μπορούσαν να ασκούν παραπάνω από ένα επαγγέλματα και είχαν στη διάθεσή τους πάρα πολλά είδη εργαλείων. Ακόμη, τα σημαντικότερα νοσοκομεία βρίσκονταν εντός των μονών και υπήρχαν και γυναίκες γιατροί. Έτσι, καταλαβαίνουμε την τεράστια σημασία που έδινε ο κόσμος στον τομέα αυτό, αλλά και τη στενή σύνδεσή του με τη θρησκεία.

Τέλος, ο θάνατος, το πιο δυσάρεστο απ΄ όλα, έπαιζε σημαντικότατο ρόλο στην καθημερινότητα των Βυζαντινών. Πίστευαν, βέβαια, στη μεταθανάτια ζωή, σέβονταν και τιμούσαν τους νεκρούς τους, όπως διαπιστώνουμε από την παρατήρηση και μελέτη διαφόρων αντικειμένων (φυλαχτά, ταφικές παραστάσεις) και άλλων πηγών (κειμένων).

Αυτά τα στοιχεία, λοιπόν, συγκεντρώσαμε σχετικά με αυτήν τη σημαντικότατη πτυχή της καθημερινής ζωής των Βυζαντινών.

ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ

Λάππας Γεράσιμος

Τζανακοπούλου Βάσια

Οικονομόπουλος Αχιλλέας

Μπαρμπίδη Κατερίνα

Χαρδαβέλλας Θοδωρής